Een andere 1e kamer

Dit artikel verscheen eerder op de website van GroenLinkser Hans Groen.

Nog 1 dag en dan weten we hoe de 1e kamer eruit gaat zien. Een 1e kamer waarover nu veel te doen is. Haar invloed, haar vermogen om de regering dwars te zitten maar ook de mogelijke belangenverstrengeling van senatoren. Voor velen is dit aanleiding om het bestaan van de 1e kamer ter discussie te stellen. Maar is dat zo verstandig en is het niet eerder zaak om de 1e kamer qua functie anders in te richten?
Functie.
De 1e kamer heeft beduidend minder rechten dan de 2e kamer. Zij kan wetten niet wijzigen. Slechts goed – of afkeuren. Verder heeft de 1e kamer het recht van budget. Daarmee kan zij de regering behoorlijk dwarszitten. Iets wat ook haast gebeurde tijdens de voorstellen over de bezuinigingen op de kunst & cultuur sector. De 1e kamer kan ook een motie van afkeuring en wantrouwen indienen. Of dat ook werkelijk effect heeft op de regering is onduidelijk. Het afwijzen van het referendum voorstel onder Paars, leidde wel tot een breuk in de regering, die echter weer snel hersteld werd.[nacht van wiegel onder Kok II]. Verder kan de regering een novelle opstellen om aan de bezwaren van de 1e kamer tegemoet te komen, indien een mogelijke verwerping van wetgeving dreigt.

De 1e kamer bespreekt wetgeving en let daarbij vooral op technische zaken zoals samenhang en deugdelijkheid van de wetgeving. Een heel beperkte rol. Het feit dat de 1e kamer wetgeving niet kan amenderen, beperkt haar mogelijkheden. Het is een alles of niets situatie, waarbij vaak wordt gekozen om wetgeving toch maar te laten passeren, ondanks mogelijke bezwaren. Alleen de novelle biedt hier uitkomst, maar de regering is hiertoe niet verplicht en het komt zelden voor.

Bezwaren.
Het ingrijpen van de 1e kamer is beladen omdat zij op dat moment het primaat van de 2e kamer aantast. De 2e kamer is de direct gekozen volksvertegenwoordiging, waar de 1e kamer via getrapte verkiezingen tot stand komt. En ook die getrapte verkiezingen, het bepalen van de stemwaarde, is bron van discussie.

Een ander veelgenoemd probleem bij de 1e kamer is belangenverstrengeling. De 1e kamer is geen voltijds functie, waardoor vele senatoren er een andere functie op nahouden. D66-lijsttrekker Roger van Boxtel is bijvoorbeeld ook bestuursvoorzitter van de grote zorgverzekeraar Menzis. Over de banen en bijbanen van CDA-lijsttrekker Elco Brinkman en VVD-kopman Loek Hermans is al het nodige geschreven. En recentelijk staat PVDA lijsttrekker Marleen Bath ter discussie in haar rol als bestuursvoorzitter van GGZ Nederland. De 1e kamer wordt dan ook als hinderlijk en overbodig beschouwd door vele partijen. SP, GroenLinks en PVV zijn allen verklaard voorstander van het afschaffen van de 1e kamer.

Veiligheidsklep.
Toch is maar de vraag of dit zo verstandig is. In deze opstelling wordt er te makkelijk vanuit gegaan dat de 2e kamer verstandige besluiten neemt en dat de regering wetgeving opstelt dat technisch juist is , effectief en grondwettelijk toetsbaar is. De oorspronkelijke rol van de 1e kamer is juist die van een veiligheidsklep. Zij grijpt alleen in wanneer noodzakelijk. Dat betekent dat als alles op rolletjes loopt, de 1e kamer weinig te doen heeft. Dat kan als geldverspilling worden gezien. Het is echter een toezichthoudende taak. Zoals een procesoperator de meters in de gaten houdt en weinig te doen heeft zolang het proces goed verloopt. Die rol onontbeerlijk.

Nu Nederland geconfronteerd wordt met een partij, de PVV, die de grondwet op te schop wilt nemen, is het juist zaak dat naast de 2e kamer een veiligheidsklep aanwezig is die onze democratie bewaakt. Een van de nadelen van een democratie is, dat zij zich zelf kan opheffen. Dat was namelijk de boodschap van Minister Donner toen hij stelde dat als 2/3 meerderheid de sharia wilt invoeren, dit volkomen democratisch is. En tegen dat risico wil een democratie zich wel wapenen. Dat is waar de 1e kamer een rol speelt.

Vernieuwen.
Dat het functioneren van de 1e kamer aan herziening toe is, daar zijn velen het wel over eens. Maar of dat moet leiden tot afschaffing, valt te betwijfelen, zeker gezien de rol van de 1e kamer in het bestel. Het is trouwens niet de eerste keer dat de wijze waarop de 1e kamer functioneert wordt aangepast aan de eisen van de tijd. Oorspronkelijk waren de senatoren voor het leven benoemd. In 1848 werd bepaald dat de provincie de leden zou kiezen. Tot 1983 was de zittingsduur niet vier maar zes jaar, en werd elke drie jaar de helft van de leden door de helft van de provincies gekozen.

Ook de 1e kamer kan direct gekozen worden. Er is geen feitelijke reden om de provincie de 1e kamerleden te laten aanwijzen. Een andere oplossing is om de 1e kamer te kiezen vanuit de 2e kamer. Daarmee wordt de 1e kamer een afvaardiging die een specifieke taak krijgt toebedeeld. De onafhankelijkheid van de 1e kamer wordt daardoor wel meer aangetast. In een dergelijke opstelling zal de 1e kamer snel ‘meeregeren’. Dus een onwenselijke optie. Direct verkiezingen liggen ook vanuit democratisch standpunt het meest voor de hand. Waarbij deze niet in het zelfde jaar dienen plaats te vinden als de 2e kamer verkiezingen. Dat is zowel praktisch als technisch onwenselijk.

De rol van de 1e kamer dient meer gericht te worden op de samenhang, techniek maar ook grondwettelijkheid van wetsvoorstellen. De 1e kamer dient zich niet meer te bemoeien met de feitelijke effecten van wetsvoorstellen. Dus zich niet druk maken of een bezuiniging op het sociale vlak wel of niet rechtvaardig is. Zuiver of een dergelijk voorstel in goede samenhang is met andere wetgeving en voldoet aan de grondwet en internationale verdragen. Dus zuiver de ‘technische’ haalbaarheid van een voorstel.

De samenstelling van de 1e kamer wordt bij directe verkiezingen dan ook direct bepaald door de kiezer. Op dat moment dient ook duidelijk te zijn welke bijbanen een senator heeft zodat de kiezer kan bepalen of er sprake is van ongewenste belangenverstrengeling. Partijen zullen hierdoor ook meer onder druk komen te staan om een kandidaten meer te screenen om ‘bedrijfsongevallen’ tijdens de campagne te voorkomen.

De huidige mogelijkheden van de 1e kamer dienen niet gewijzigd te worden. Wel kan gekeken worden of de regering meer en eerder een novelle indient om tegemoet te komen aan de bezwaren van de 1e kamer. Aangezien in de voorgestelde opzet de 1e kamer zich niet meer met de inhoud bemoeit, zal daar vanuit de regering en 2e kamer mogelijk minder bezwaar tegen zijn. Weinigen zullen zich verzetten tegen voorstellen die de werkzaamheid van wetgeving verbeteren. Daarmee wordt ook het primaat van de 2e kamer niet aangetast. Het belangrijkste voordeel is natuurlijk dat de veiligheidsklep van de democratie intact blijft. Dat de 1e kamer nu niet optimaal functioneert is geen reden om pardoes tot afschaffing over te gaan. En de huidige ontwikkelingen laat zien, dat in de 2e kamer niet altijd verstandige mensen zitten die verstandige besluiten nemen.

Dhr Kuiper van de Christenunie riep recentelijk om in de Grondwet een artikel op te nemen om de sharia buiten de deur te houden. Een betere oplossing is te zorgen voor versterking van de 1e kamer, die dergelijke onverhoopte voorstellen buiten de deur kan houden omdat deze indruist tegen artikel 1 van de grondwet.

Gerelateerde berichten:

1. Eerste Kamer weet onze belangen beter te behartigen dan de Tweede Kamer Er zijn partijen die de Eerste Kamer maar op willen heffen en onze belangen door de Tweede Kamer wil laten...
2. Politici 2e Kamer……. HOOP DOET LEVEN! Dit is een gastbijdrage van Piet-Ahmet Twitterbericht van onze blondine gelezen! “Aboutaleb en Karakus openen vandaag megamoskee Essalam in Rotterdam....
3. De toespraak bij de 39 aanklachte​n tegen kabinet bij de Eerste Kamer Persbericht Platform Stop Racisme en Uitsluiting Den Haag, 23 mei 2011 Hieronder volgt de toespraak die Maartje Terpstra vandaag op...
4. Nut van de Eerste Kamer Marc Chavannes vraagt zich af of de Eerste Kamer aan politiek mag doen. Het is tenslotte een orgaan dat door...
5. Kamer zegt “doe eens normaal man” tegen PVV motie ceremonieel koningschap Maar het idee van onder meer de PVV om de koningin niet langer deel uit te laten maken van de...
6. Kabinet negeert kamer met JSF Hoe een vertegenwoordiger van een (piep)kleine partij in een (demissionair) kabinet een besluit van (de meerderheid van) de Tweede Kamer...