In het Pauperparadijs van Suzanna Jansen komt de familielegende voor van de analfabete voorzaat die een kruisje zet onder een document dat zij niet kan lezen. Waarna de notaris er met de rijke erfenis vandoorgaat naar “Amerika”. De werkelijkheid is geloofwaardiger en vanuit sociaalhistorisch standpunt interessanter. (Maar is van dat boek nu echt een musical gemaakt? Moet zoiets nu echt? Nou ja, het is ook een soort verpaupering.)

Het verhaal kwam mij bekend voor. Ik ben opgegroeid met het verhaal dat een voorzaat in de negentiende eeuw zo’n kruisje had gezet en dat de notaris er vandoorging. De bron van de erfenis blijft onvermeld. Nou, dat was in mijn familie wel anders. Die analfabete bet3-overgrootmoeder was de laatste erfgename van het geslacht Brederode. De Edelste, meldde mijn moeder, die zich meer gekleineerd voelde bij de vraag naar welke MULO ik zou gaan dan ikzelf. En ze was op genealogische speurtocht geweest, en toch al in Kennemerland beland, en bij de voornaam Aleida, dat klonk toch al knap adellijk. Haar aantekeningen waren al voor mijn geboorte jammerlijk verlorengegaan.

Ik heb het verhaal geloofd en ik weet niet meer wanneer ik er achter kwam dat het niet klopte. Dat “Kennemerland” en die “Aleida” vond ik niet overtuigend, maar het verhaal was er nu eenmaal.
En toen vernam ik dat het geslacht Van Brederode in de zeventiende eeuw was uitgestorven. Het slot was toen al een ruïne. Ik ben er bij grote fietstochten een paar keer langsgeweest en het is mij daarbij ontgaan dat het slot te bezichtigen is. En Aleida, dat klonk nog na in mijn achternicht, genoemd Tante Alie, van wier overlijden ik onlangs moest vernemen via haar twitterende zoon die mij geen enkele reactie waardig toonde. Ooit was Alie een gangbare meisjesnaam. Nog niet zo heel lang geleden.

Mijn moeder heeft nooit willen horen dat de Van Brederodes al waren uitgestorven, twee eeuwen voordat de legende speelde. Van mijn oma weet ik nog dat haar vader dagloner was en haar grootmoeder had een water-en-vuurhandel op een van de oostelijke eilanden van Amsterdam. Realistischer en eigenlijk interessanter omdat het bij een tijds- en maatschappijbeeld past. En voor haar was dat armoedige voorgeslacht juist een illustratie “kijk eens hoe goed we het nu hebben”, waar mijn moeder niet tevreden mee was.

Maar terug naar de legende, die Suzanna Jansen, zij het niet gekoppeld aan De Edelste, dus ook kende. Het kruisje en de onbetrouwbare notaris. In hoeveel families waart het verhaal rond? Het pauperparadijs is een hit geweest en dus blijkbaar nog, er moet herkenning een rol spelen. Waar komt het verhaal vandaan, is er een oerversie? Is het altijd een afleiding ter bemanteling van een nogal arm, zoniet ten diepste verpauperd, voorgeslacht?

Ik koester niet de illusie dat ik hier antwoord zal krijgen maar de vraag werp ik toch op.

– Over Brederode en het kasteel: hier.

verspreid dit nieuws...Tweet about this on Twitter
Twitter
0Share on Facebook
Facebook
0Share on LinkedIn
Linkedin
Share on Reddit
Reddit
0Email this to someone
email
Deze nieuws en opiniesite is niet-commercieel, onafhankelijk en 100% gratis voor iedereen. Dat is enkel mogelijk door de steun van onze lezers. Wij hebben jouw steun hard nodig! Doneer via de doneerknop boven in de rechterkolom of vraag via krapuul2009@gmail.com om het rekeningnummer waar je de donatie naar kan overmaken.