In zijn magnum opus over de Middellandse Zee rekent historicus Fernand Braudel allereerst af met het beeld van “typisch mediterraan” dat waarschijnlijk iedereen heeft. Alleen al de beeldbepalende planten. Cactussen? Cipressen? Horen er allemaal niet. De keuken? Gedomineerd door de tomaat en andere ingrediënten uit de Nieuwe Wereld. Toch valt er nog heel wat over de Middellandse Zee te schrijven.
Ten burele van Krapuul wordt gesproken over een Echt Nederlandsche Koockrubrijcke, en bij het nadenken over echt-Nederlands eten heb je meteen het gedonder in de glazen al. De aardappel strepen we uiteraard weg. En daarmee het misschien wel authentiekste maar niet authentiek genoeg bevonden Nederlandse gerecht, de stamppot.
Snert – ja, maar hoe authentiek is eigenlijk die selderie die er in gaat? Speculaas – kom op zeg, die kruiden komen allemaal uit de tropen. Alles van wat uit voormalige wingewesten overzee komt is hoe dan ook niet Authentiek Nederlandsch. Zou je denken.
Ik steek de collega’s die de Coeckrubrycke willen gaan verzorgen even een hart onder de riem. Vraag u eens af, sinds wanneer bestaat Nederland eigenlijk? Sinds 1581, toen door middel van het Plakkaat van Verlatinghe den concinck van Hispaniën in de Pays d’En-Bas (De Landen van Herwaarts Over, al snel vertaald als: De Nederlanden) te verstaan werd gegeven dat hij ook echt alleen nog van Hispaniën was (de subtiele toespeling uit het Wilhelmus die vrijwel niemand nog begrijpt)? Is het 1648, toen de coninck het ook echt opgaf? Of begint het pas echt bij het uitroepen van de Bataafse Republiek, 1795? Of in 1813, als de Fransen verdreven zijn? Hoho, eerst moet België nog losgemaakt worden. 1830, vindt het muitziek Bels gespuis zelf, volgens Naatje op de Dam was het 1839. Nederland bestaat sinds 1839. Het komt steeds dichterbij.
Denkt u. Maar dan vergeet u dat het Hertogdom Limburg, de huidige Nederlandse provincie, nog tot 1870 deel heeft uitgemaakt van de Duitse Bond. En we gaan toch niet net doen alsof Limburg, het Limburg van Maastricht en Vaals, het Limburg van bisschop Gijsen, van Maxime Verhagen, van André Rieu, van Toon Hermans en noem nog eens wat namen – dat Limburg niet bij Nederland hoort, wel? Het gewest waar de beste vaderlandse wijn vandaan komt! Nou dan.
Dus: Nederland bestaat pas echt sinds 1870.
De personele unie met het groothertogdom Luxemburg, die pas in 1890 werd verbroken, schenk ik u. Is ook niet zo van belang voor wat ik eigenlijk wil betogen.
Als Nederland pas laat in de tweede helft van de negentiende eeuw tot stand is gekomen, wat treffen we daar volop aan, dampend en wel op de vaderlandsche borden (vraag het Vincent van Gogh!)?
Precies. De pieper. Bij het Sinterklaasfeest wordt rijkelijk gestrooid met pepernoten, met marsepein, speculaas en andere heerlijkheden waarvan de bestanddelen misschien wel van elders komen maar waarvan de bereiding bij de pre-Nederlanders bekend was.
Verblijd u. U hoeft uw hoofd niet meer te breken over wat u moet doen met (de tenslotte ook oorspronkelijk uit het Midden-Oosten afkomstige) gerst (afbeelding): grutjes, gort en nog iets wat in de kookrubriek aan de orde moet komen en dat ik nu even vergeten ben. Verblijd u. De Nederlandse keuken (sinds 1870) is rijker dan u zich kunt voorstellen.
U moet alleen misschien wel even wennen aan het idee dat uw land nog niet zo lang bestaat als ze u altijd verteld hebben. Maar ja, ze zeggen zoveel.
Gerelateerde berichten:
Geniaal artikel een waardige aftrap voor den Vaderlandschen Coockrubiyck
De Nederlanden als staatkundige eenheid in zijn huidige vorm ja. Maar Germanie Inferior was al een soort van landje onder romeins bestuur. Dan heb je nog het nevelachtige friese zeerijk . Nederland is een zeeland. Nationalitisch koken . De Haring. Daar is geen azteek, spanjaard, maleier of inca aan te pas gekomen.
“Het haring kaken is een bepaalde bewerking van een haring. Volgens overlevering zou Willem Beukelszoon van Biervliet deze bewerking in de 14de eeuw hebben bedacht en toegepast. Ook de puntdichter Jacob Cats dacht dit blijkbaar; hij dichtte namelijk in 1659: De haring die men ving en kon niet lange duuren, [...] Maar Beuckels heeft voor eerst den haring leeren kaaken.”
Haring “kaken”als Nederlandse uitvinding is net zo’n mythe als LJ Coster voor de boekdrukkunst. De Denen aten nog meer haring dan wij. De zg. Hollandse nieuwe komt tegenwoordig in Denemarken aan land en wordt daar verwerkt.
Maar goed, om even terug te komen op het onderwerp: wat at men in 1870? De arbeidersklasse at vrijwel nooit vlees, want dat was te kostbaar. Misschien eens in de week een stukje spek. Aardappelen met wat groente en vet en in de zomer pap. was het standaard menu. Brood was ook al te duur geworden.
Men at het in de vorm van een soort eenpansmaaltijd: uit een grote centrale pot met veel aardappelen en wat groente. Dat schilderij van Van Gogh is dus echt een voor zijn tijd typerend tafereel.
De meer gegoede burger at al veel meer iets wat op onze maaltijden uit de jaren 50 leek: aardappelen, groente, vlees of soms vis. Maar nog geen toetjes of voorgerecht. Van vlees noch vis moet je je te veel voorstellen: koeltechnieken bestonden er bijna niet, dus vis was vaak geconserveerd (zoute of stokvis) en vlees werd meestal gekookt, want voor het braden van vlees moet het veel verser zijn. Jus was vooral iets voor de rijkeren. De maaltijd als status.
die ” Nederlandse” haring is voorbij, voorbij.
waar komt ie nu vandaan? Denemarken?
ja, en wat nu. recept van haringsalade? of …
Deens, ja. Mijn recept voor haringsalade:
http://mrooijer.web-log.nl/mrooijer/2010/06/haringsalade.html
@ooijer. Wij exporteerden meer naar de denen dan andersom.
Kattegat, Skagerak; nederlandse namen.
denen importeerden zelfs nederlandse boeren. Haring is verder inderdaad noordzeecultuur. Wij aten als Nederlands gerecht Zeemanslapskous. (stampot, haring, bieten en zuur)
Ik stam af van oostzeevaarders. Mijn oma is geboren in Denemarken op een boot.
Oostzeevaart was vaker ook veel winstgevender dan allerlei buitenlandse avonturen.
Een echt typisch exportprodukt was (hoppen)bier dat we in de middeleeuwen voor de republiek veel exporteerden. Bier is een Nederlands woord. Andere germanen noemden het Ale/Öl . Bier zelf is geen Nederlandse vinding, de toevoeging van hop ook niet. Hop was lang verboden in veel landen.
Begrijp ik het goed dat dit toch echt de aftrap is van den Coockhoeck?
Zou het wel denken. En Mr. Ooijer heeft een weblog vol recepten die er evenwel niet allemaal even vaderlandsch uitzien.
Als je mijn avatar heel goed bestudeert zie je het Nederlandsche sprotje daar ergens zwemmen…
In de pan er mee, schreef de vegetariër.
kaantjes -
Warempel Nolly, is dat een Nederlandse meeuw? Zou dat wel smaken trouwens meeuw?
Meeuwen hebben meer paspoorten, vermoed ik, net als zwaluwen en alle trekvogels eigenlijk.
@info
met bruine bonen, flink veel ei, niet van dat gewone
en een prakje met een kuiltje jus
ja dat is wat ik lus
mijn grootvader at het op brood? reuzel? vette hap. herinner mij wel het knagen op de kaantjes.
bruine bonen eet ik 1 keer per jaar? liever nog verse capucijners. voedsel allergie, bonen (chocola ook, maar het wordt steeds minder
Snel kijken want hij is ook zo weer weg
http://www.kombuispraat.com/viewtopic.php?f=1&t=1262&view=next
#16. Nolly – niet voor mij hoop ik, want weg.
#17. mooie foto. zo eentje heb ik er gekend in Amsterdam. ide riep altijd als hij verse kersen had of iets anders lekkers. het stond dan wel op brandewijn of andere alcohol. dus behalve het verse fruit van het seizoen kreeg men ook nog een slok op.
hij was gepensioneerd en altijd aan het koken voor het vele bezoek.
Sjef Schreef:
Gevogelte smaakt meestal naar wat het eet , dus een stadsmeeuw naar afval , een “natuurmeeuw” naar vis , mijn vader heeft ze tijdens de hongerwinter gegeten en zij dat ze naar vis met extra levertraan smaakte
De aarappel komt uit zuid Amerika ( dat weet iedereen toch
)
Voor die tijd werden er hier verschillende soorten raapjes en bietjes gebruikt …
Hutspot hoort dan orgineal ook met Reapen en Wortelen gemaakt te worden niet met piepers …
De Hollandse pot kan best smaken. Bruine bonen met spek. Maar karnemelksepap, de geur alleen al.
Toch prefereer ik de eigen keuken: unnensop, kenien in ‘t zoer en riestevlaoj. Riefkeuk zijn ook niet te versmaden en o zo eenvoudig te bereiden.
Terzijde. Sommige benamingen kunnen echt niet. Toetje, vreselijk. Dan denk je meteen aan een of ander afvalproduct uit de zuivelindustrie. Bah.
Riefkeuk? Nederlandsch prodcut sedert 1870?
O Reibekuchen natuurlijk. Sinds 1870 dus. Zit wel aardappel in.
Riefkeuk = Dialect, Verbastering van Reibekuchen. Aardappelkoek.
@21: heb nog een prijslijst van de Amsterdamse gaarkeuken, Karnemelkse pap en erwtensoep elk 10 ct. Sorry toe-tje is Hollands.
Echt, ik ben stom verbaasd dat die Reibekuchen bekend zijn. Zit er niet een joodse achtergrond aan vast? Wie weet er meer van?
Toetje is Hollands, maar Nederlands? Dessert belooft andere horizonten wat de geneugten betreft, of zie ik dat fout? Vla, ook in mijn oren een vreselijk woord.
Nog een vraagje. Heeft de Friese en Hollandse veeteelt en aanverwante zuivelindustrie niet een nadrukkelijk stempel gedrukt op onze eetgewoonten? Voor het gemak noem ik dat de Hollandse. Ik sta er altijd weer van te kijken hoe die melk rijkelijk vloeit als je ergens buiten mijn zuidelijk gewest een lunch voorgeschoteld krijgt. Feitelijk i.p.v. koffie en thee van echte kwaliteit.
http://nl.wikipedia.org/wiki/Aardappelpannenkoekje
Voor discussie over de vraag in de shoutbox kun je meeuwen eten?
Kennelijk wel:
hier mijn speurtocht:
“Zelf heb ik geen meeuw gegeten, maar ik heb ooit een ex-kottervisser gesproken die wel op meeuwen jaagde, met behulp van een jeneverfles-vol-water mepten ze de opdringerige meeuwen neer. Maar ze waren tanig en tranig en niet lekker. ”
http://www.foodlog.nl/vandaag/bericht/zijn_meeuwen_niet_lekker/
“Bij deze dan ook meteen wat te doen met een meeuw.
Gewoon villen als andere vogeldieren.
Daarna een paar uren leggen in azijnwater of in karnemelk om ongewenste smaken te verwijderen. En dan bereiden zoals je dat zelf wilt
Of maak het volgende recept, een tradioneel recept uit Finmark van Nils Harald Moe en niet door mij uitgeprobeerd. Hiervoor hoef je het vlees niet eerst te weken.
Kleine stukken vlees het liefst van de borst, wat ongerookte of gerookte spek, ui, meel, zout en peper, volle melk, water of bouillon en kerrie.
Leg het spek in een ijzer pan op een gemiddelde warmte. Bak tot het vet uitgesmolten is. Doe het vlees erbij, bruineer. Ui erbij glazig bakken. Kerrie erbij. Meel erbij. Het vocht erbij en laat het geheel 20 min. pruttelen. Peper en zout naar smaak. Het is lekker om aan het eind wat slagroom erbij te doen.”
http://www.koksforum.nl/phpBB2/viewtopic.php?f=19&t=5919
“In het Nederlands:
Totnes (Engeland) heeft een geheime nalatenschap van zeemeeuw gerechten. Door de eeuwen heen is dit afgelegen gebied van de South Devon, gekomen met een aantal manieren van bereiden van de herring gull (de haring meeuw – Larus argentatus). Ondanks het niet trendy idee van het eten van zeemeeuwen, de sensatie van het eten van een van de vele fantastische lekkernijen die aangeboden worden, verleid de liefhebber van zeevogels. Traditionele gerechten zoals meeuwtaart, gemarineerde meeuw en mint, gerookt meeuw souffle en geroosterd meeuw zijn uitgebreid van het uitgekiende aanbod zoals chillied meeuw met gember, meeuw veronique en meeuw mousse naar de offbeat “schotels van Larus”. Echter, ondanks haar grote omvang, is de meeuw grotendeels samengesteld uit veren. Een meeuw gaat niet erg ver. Het is geen kip of een kalkoen. Serieuze meeuw-keuken behoeft aanzienlijke aantallen vogels waarmee een schotel gemaakt wordt.”
en
“Je kunt zeemeeuwen wel eten,maar ze smaken wel een beetje ranzig en het vlees is niet zo zacht als een kipfileetje.Mevrouw Heidi heeft mooie recepten opgeschreven.
Maar het zou misschien niet zo gek zijn om die meeuwen op te eten.Er zijn er veel te veel en ze kakken de boel alleen maar onder.Ook de vissers zijn niet blij met ze.
Wie weet, als de tijden slecht worden,hebben we goedkoop vlees.”
http://www.watwiljijweten.nl/vraag2023/Kun-je-ook-zeeuwmeeuwen-eten
”
Jan Wolkers gaf een mooi recept voor meeuw:
Stop een meeuw en een baksteen in kokend water. Als de baksteen gaar is, gooi dan de meeuw weg. ”
http://www.grenswetenschap.nl/blogs/De-WK-2010-Poll/
“Apparently they taste somewhat like Crows do: bitter and stringy.
None would certainly be suitable for barbecuing – but possibly for slow cooking.
Seagull Stew.
We would have to be very desperate, or very drunk to consider such a meal.
Even my chum who sailed the Pacific did not stoop to such horrors – despite the fact he confessed to consuming three sacks of onions during his crossing from the Galapagos to the Marquesas.”
http://nicodemus-chap.blogspot.com/2007/08/can-you-eat-seagull.html
“Despite the unfashionable idea of eating sea gulls, the thrill of eating one of the many superb delicacies on offer still tempts the seabird connoisseur. Traditional dishes such as gull pie, marinated gull and mint, smoked gull souffle and roast gull have been extended by inventive offerings such as chillied gull with ginger, gull veronique and gull mousse through to the offbeat “lashings of larus”"
http://www.totnes-bsac.co.uk/misc/gulls.html
Antwoord is dus JA
@25: over melk. Eeuwen lang was melk minderwaardig voedsel, want je maakte eerst boter of/en kaas en dan bleef er karnemelk over. Er ook ook nog een tijd geweest dat alles van de koe heel duur was, want er heerste regelmatig veepest. Het huidige melk gebruik is vooral resultaat van heel veel campagnes. Kan e.e.a. wel verder opzoeken als het je interesseert.
melkoverschotten? melkpoeder? boterberg? uitvoer van besmette melkpoeder voor baby voeding. om de moeders van de borstvoeding af te helpen. Afrika.
met doet veel met melk.
ben allergisch voor melk
. (gelukkig, haatte het als kind al, vooral met een vel erop. koken was nog nodig?).
die aardappel pannenkoek, daar kan je veel mee. waar blijven de typisch Nederlandse gerechten?
#29. toevoeging.
in Amsterdam werd de melk nog verkocht door de MELKBOER en de melk werd geschept uit de “melkbus”. vandaar dat koken.
“Zondagsrust” van Frans Coenen (?) 1930?? gaf een leuk beeld van de Nederlandse Volks kookkunst.
Jaren 60 ???
info Schreef:
#32. Al B.
so?
#32. tussen 1870 en 2010 is er ook in Amsterdam iets gewijzigd.
qua voeding en meer.
dus uw jaren 60? wat bedoelt u eigenlijk?
De melkboer herrinneren met tonnen en schep betekend dat uw jeugd zich in of voor de jaren 60 heeft afgespeeld , onze buurman in Uitgeest was melkboer en ik men mij te herinneren dat in 1967 flessen verplicht werden . en rauwe melk niet meer verkocht mocht worden ..
@Bakra
Kan dat bevestigen, Woonde in een afgelegen hoek van Amsterdam waar je klaar moest staan met een eigen emmertje om het witte gevaar af te nemen.
Een glazen fles was luxe. Het papieren pak is van de jaren zeventig.
Mooi gekozen, info, Frans Coenen. Boek is van 1902 maar beschrijft eigenlijk hioe het was tot de koopzondag de rust in de stad beëindigde. Maar buiten de binnenstad is het nog steeds redelijk toepasselijk.
Marine WIttop Koning, de koningin van het kookboek, begon eigenlijk met vegetarische kooktips. Het kookboek was vooral bedoeld om variatie opt afel te bevorderen (gezond, meende men, en dat zal ook wel) en ten dienste van de huishoudschool (wat dat was ga ik nu niet uitleggen
)
MARTINE Wittop Koning. Priegellettertjes.
pfffffft en wakker werd ik van de MELKBOER. 5 uur? dan nog ff slapen. Frans Coenen is een mooi voorbeeld van de Volks kookkunst. een petroleum stel en alles de hele dag suf koken tot een onvreedbare hap. winkel sluiting was er niet. want men kon altijd naar het café om voor de ouders een flesje jenever te halen.
ook dat beschrijft hij.
de rust, de stank, de verveling, het was een aangrijpend boek toen. 1902? ja ga niet bij google kijken. mijn boeken zijn niet hier.
ehm. zelf een tijd vegetarisch geweest als kind (kon de stank van het pruttelende voedsel niet aan) Bircher Berner? iets dergelijks.
leukste herinnering aan de Melkboer is dat een vrouw hem vroeg: “leg ff een ei op de trap”. (die werden ook niet per 12 gekocht).
ik ga meeuwen voeren. op de ferry eten ze uit je hand. ze zijn verdomd groot. ooit eentje gevangen? gewond en op een snelweg, dus meegenomen, want zielig. maar wat een joekel. het kreng at muizen en meer. blij dat ie pleite was, later. (ik prefereer de kauw als buiten
vogel).
dag dag. lees later wel het oerhollandse “lekkere” recept hier. zou er niet 1 weten.
sorry (mag wel op de spelling letten
dyslectisch en haast 
zag vandaag dat poffertjes ook al niet “van vreemde smetten vrij ” zijn
blijkt ook een traditioneel Arabisch Ramadan gerecht te zijn , mijn vrouw had dat al gezegt ” He verkopen ze die hier het hele jaar door ?? ” maar vandaag in de guardian http://www.guardian.co.uk/news/gallery/2010/aug/12/1?picture=365699672#/?picture=365699595&index=12 een Palestijnse poffertjesbakker in actie …
Goede doel, vast recepten voor bruine en/of bruin zonnige dagen?!
Voorstander van een verteerbare afdeling krapulen erbij, met leuke verwijzingen en veel humor.
Spaghetti naar tijd zelf maken , vezel bruin ook op de markt, aldi plakt maar niets mis mee, etc.
Citroenen voor het JPB zuur, peterselie voor de groene bedoelingen, olijf olie alleen van die MO bomen, parmesaanse berlusconi kaas, klontje boter..van die melkkoe en melkoverschot vanaf de jaren dertig! naar de witte motor….niet aan de agrarische EU lobby denken, maar smakelijk eten:
Terwijl pasta beetgaar koken:
Rasp citroen schillen naar hoeveelheid pasta, hak veel peterselie fijn, met grove rasp naar verhouding veel kaas.
Serveer heet met klontjes boter, ben zelf vaak voor de partij van de dieren omdat ik de globale impact daarvan als econonische principe begrijp, super verrassend lekker voor bruine nazomerse dagen!
@ Al Bakra, 41, foto gezien. Ziet er inderdaad uit als levensechte pofferts.
Ga ermee aan de slag. Heb ook al verhaal gelezen dat het een nieuwe manier was van hosties bakken tijdens Franse revolutie, die een beetje uit de hand is gelopen…
“KLIEKJE” is echt Hollands. en de “kliekjes wedstrijd”.
http://www.voedingscentrum.nl/nl/voedingscentrum/nieuws/3-kliekjes-recepten.aspx
persoonlijk kijk ik of ik voldoende in de ijskast /huis heb om een maaltijd te bereiden. meestal trek in iets dat er NIET in huis is.
maar NIETS weggooien is ook “echt Hollands” (denk ik).
KLIEKJE trekt mij niet.
het woord alleen al.
Kliekjes recept: Het “wentelteefje” sinds 1599. Maar typisch Hollands?
Waren er nog meer namen voor het wentelteefje? Ja, en sommige waren zelfs ouder. Zo noemde men het eerst ver-wendt brood of ghe-wendt brood, aanduidingen die al in 1599 op schrift zijn gesteld. Andere benamingen zijn wentelbroodje (voor het eerst aangetroffen in 1778) en gewonnen of verwonnen brood (1870). In het Frans heten wentelteefjes pain perdu; vandaar dat het, vooral in Vlaanderen, ook wel verloren brood is genoemd.
http://www.nrc.nl/krant/article1629651.ece/Wentelteefje
Een wentelteefje is een zoet broodgerecht. Het is populair als ontbijt in grote delen van Europa en Noord-Amerika. Het is ook bekend onder de naam verloren of gewonnen brood. In West-Vlaanderen wordt het ook klakaards genoemd.
De term verloren/gewonnen brood heeft te maken met de wijze waarop dit gerecht is ontstaan. In vroegere tijden gooide men geen voedsel weg, daarom was het gewoonte om oud (maar nog niet beschimmeld) brood weer eetbaar te maken door middel van dit recept.
http://nl.wikipedia.org/wiki/Wentelteefje
rozijnen in de week, een nacht. oud brood ook. + water. de rozijnen maken het “voedsel” zoet. goedkoopste oude Nederlandse ontbijtje dat ik gevonden heb.
BROODPAP.
gesloten draadje trouwens? geen recept meer te zien
Pap van brood, zo is ‘t maar net, zong Sjef van Oekel al.
[...] zou komen was helemaal niet zo vanzelfsprekend als het nu misschien lijkt. Over de Nederlandse provincie Limburg hebben we het hier in verschillende toonaarden al gehad. Noord-Brabant zou logischerwijze bij [...]
Heerlijk stukje schrijfsel, maar ik kan er dus vanuit gaan dat de originele Nederlandse keuken eigenlijk bestaat uit haring, bieten en zout? Dan ben ik toch blij dat ik in Limburg woon… uiteindelijk gaan we toch toe naar een Europa van de regio´s en niet meer van de negentiende eeuwse ´nationaal-staten´.
Eine groot vanoét regio Limburg aan regio Holland.
Oh ja, de rijkste keuken (en dat is overal zo) ligt nog altijd in het vriesvak van de lokale supermarkt, niks Nederland Suriname of China, gewoon de supermarkt. Of ik zou 1000 euro moeten betalen om stiekem een aantal exotische bieten uit ergens een veld in china moeten trekken om hier in de keuken iets van maken…