Frits Bolkestein heeft zich boos gemaakt over euro-obligaties (de Engelse term eurobonds wordt ook vaak gebruikt). Hij stelde: voorstel euro-obligaties is een rampzalig plan. Als Bolkestein zich ergens tegen keert, is het haast zeker een goed idee. Deze keer ligt het ietsje complexer. Liberaal Guy Verhofstadt is een bekend voorstander van het plan. Als liberalen worden bekritiseerd door neoliberalen als Bolkestein, schuilt er zeker en vast een addertje onder het gras.
Voordat nader wordt ingegaan op de problematiek van de euro-obligaties, is een antwoord nodig op de vraag: waarom zouden deze obligaties nuttig zijn? Een groot probleem in de eurozone is dat de zwakste landen de hoogste rente op hun schulden moeten betalen. Dat houdt in dat hun financiële problemen onoplosbaar worden. Een staat is zo groot ten opzicht van alle andere spelers in de economie van een land, dat wat hij doet gevolgen heeft voor de rest van de economie. Het is verkeerd om te stellen dat wat geldt voor persoonlijke uitgaven en investeringen door bedrijven ook geldt voor de uitgaven van de staat. Als de staat minder uitgeeft, krimpt de economie. Wat een individueel burger of bedrijf doet, heeft een verwaarloosbaar effect op de economie; voor de overheid gelden andere regels. Staten lopen het risico door continu te bezuinigen de economie kapot te maken. Griekenland is het voorbeeld van deze situatie. Euro-obligaties zorgen ervoor dat de schulden van de zwakkere eurolanden makkelijker te financieren zijn door de lagere rente die erop staat.
Overwegingen
Wat bekritiseert Bolkestein? Hij zegt dat alle schulden op één hoop worden gegooid; de financiering van de euro-obligaties gebeurt daardoor tegen een gemiddelde Europese rente. Dat zou aan de zwakke eurolanden de prikkel ontnemen om hervormingen door te voeren. Bovendien zouden sterkere landen als Duitsland en Nederland meer rente moeten gaan betalen.
Die veronderstellingen vallen sowieso te nuanceren. Als een land een grote staatsschuld heeft, is het onverstandig die voortdurend te laten groeien. Altijd, ook met een lagere rente, bestaat er de druk om tot een begrotingsevenwicht te komen. De prikkel om te hervormen blijft. En als de rentestijging al optreedt, is die waarschijnlijk gering. De omvang van de eurozone geeft stabiliteit en daarmee zekerheid. Weinig risico betekent een lage rente. De problemen van de relatief kleine Griekse economie zullen bijvoorbeeld weinig invloed uitoefenen op de rente in de eurozone.
Een andere overweging is dat Duitsland en Nederland flink exporteren naar zuidelijker Europese landen. Als daar de bestedingsmogelijkheden wegvallen, heeft dat negatieve gevolgen voor de economie hier. Het is met andere woorden ook in het belang van landen als Duitsland om de zwakkere broeders in de eurozone te helpen.
Met deze overwegingen zou Verhofstadt dus gelijk hebben? Inderdaad. Maar een kleinigheidje is nog niet geregeld. Wie bepaalt en controleert de uitgifte van euro-obligaties? Staatsobligaties in Nederland worden uitgegeven door het Ministerie van Financiën. Daar is uiteindelijk de minister van Financiën verantwoordelijk voor. Maar er is geen vergelijkbare Europese minister van Financiën.
Leuke dingen
Paul van Vliet zei al in zijn conference Dat zijn leuke dingen voor de mensen: “En daar hebben wij het volgende op gevonden.” Het leuke ding wat de Europese leiders er op hebben gevonden is het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM). In een artikel van vorig jaar over het tijdelijke fonds (EFSF) en de euro-obligaties wordt gezegd:
Nou, eigenlijk zijn ze [euro-obligaties] er al wel, zij het in verkapte vorm. Het zijn de leningen die het Europese reddingsfonds, of liever de European Financial Stability Facility (EFSF) uitgeeft.
Het ESM is de opvolger van de EFSF en is permanent. Over het ESM is vorige week een informatief artikel op Krapuul verschenen. Voor meer achtergronden verwijs ik daar naartoe.
Moeten we voor of tegen het ESM zijn? Ik denk dat die vraag met ‘ja’ of ‘nee’ verkeerd wordt beantwoord. Op zich is het een goede zaak dat de zwakke landen in de eurozone op financieringsgebied een gelijk speelveld krijgen ten opzichte van de sterkere landen. Maar het goeddeels ontbreken van democratische controle is onaanvaardbaar; er is geen Europese minister van Financiën die verantwoording aflegt aan het Europees Parlement, maar slechts een door mist omhuld instituut (ESM). Je zou de vraag moeten beantwoorden met een ‘ja, mits’ of een ‘nee, tenzij’. Ja, het ESM kan er komen, mits er democratische controle door het Europees Parlement plaatsvindt. Of, nee, het ESM komt er niet, tenzij … (zelfde verhaal als in voorgaande zin).
Maar die democratische controle is natuurlijk de crux. Zowel het overgrote deel van de ja-knikkers als van de nee-schudders wil alles liever dan federale, Europabrede democratie. Goed, zo’n democratische controle is niet in een vloek en een zucht geregeld. In plaats van het permanente ESM zou als tussenoplossing een verlenging van het tijdelijke noodfonds EFSF een optie zijn.
Gerelateerde berichten:
Vreemd genoeg zyn de nederlandsche tegenstanders van deze plannen o.a. de ChristenUNie en neemaar het PVV.
Ik voel nog meer voor een ESM verdrag met democratische controle, en zonder immuniteit voor verantwoordelijken, dan Euro- bonds.
Euro obligaties uitgeven betekent ook dat ALLE landen verantwoordelijk zijn voor elkaars schulden.
Dat zou dus betekenen dat Nederland ook verantwoordelijk is voor de schulden van Spanje en Italie.
Eurobonds zijn enkel bedoeld om de lasten tussen sterke en zwakke spelers/staten te doen verdelen.
Sjaak laat o.a. zien dat eventueel wegvallen van de Zuidelijke markten zal enorme consequenties voor de economie van Noordelijke Europese landen hebben.
Dan wordt de economische crisis hard naar ons toe overgedragen.
Eurobonds zin de zachte manier.
Een inmiddels verdwenen woord is ‘solidariteit’.
4
Andeas
Solidariteit ben ik toe bereid.
Maar dan wel in de juiste constructie.
Dan is een federale unie noodzakelijk.
Pas dan kan de ECB effectief beleid maken.
Want anders blijven financiele markten de zwakke plekken van de Euro uitbuiten.
@5, Theo
Dat probeer ik ook te betogen.
Maar voordat het zover is, hebben we noodverbanden nodig. Een permanent noodverband (ESM) is al een constructie waar de betekenissen van de twee delen elkaar tegenspreken. Het ESM komt er nu eenmaal, maar het is wel zaak de onzin ervan consequent aan de kaak te stellen. En in plaats daarvan voor de eurozone iets federaals op poten te zetten.
Het schijnt dat het bij Euro-obligaties om een hedgefund-constructie gaat. Verder zitten er aan de verdragen van de noodfondsen regels vast omtrent begrotingsdiscipline. Dan zou het dus praktisch onmogelijk worden om een meer keynesiaanse politiek te bedrijven.
6
Sjaak Scheele
Kijk wat wij het eens zijn.
Alleen ik maak een andere politieke inschatting.
En dat is, dat de federale unie zeer ver weg is.
En dan zo door te modderen, voel ik weinig voor.
@8, Theo
Tja, ieder maakt zo z’n inschattingen.
Ik ben van nature optimist. De EC komt met voorstellen.
Bron: http://euobserver.com/19/116336
Dat beschouw ik als een flinke stap. Weliswaar werd een eerdere poging van Rehn in november vorig jaar meteen afgeschoten door Merkel, maar door de verkiezing van Hollande en de slechte verkiezingsresultaten in de deelstaten door de CDU staat Merkel een stuk minder sterk dan toen.
het behoud van sociale zekerheid geen issue?
Sjaak Scheele.
Mijns inziens te laat.
De burger in de straat is er klaar mee.
Een Europese federale staat zonder dat burgers er achter staan, gaat ook wrijvingen geven.
Ik ben enorm bang voor revoluties en oorlogen.
Hier een opinie.
http://www.rtl.nl/components/financien/rtlz/redactie/column/schoenmaker/2012/articles/met-zijn-allen-uit-de-euro.xml
@11, Theo
Te laat is in dit geval geen argument. Het hangt van politieke wil af.
Jacob Schoenmakers standpunt kan ik me wel indenken. Hij ziet natuurlijk dat euro-obligaties gesteund worden door het merendeel van de linkse politici – jammer dat de SP zo populistisch is. Dan moet je als rechtse bal ervoor zorgen dat aan hun argumenten tegenwicht wordt gegeven.
Maar ga eens even terug naar de tijd voor de eenmaking van de Europese munten. Toen was het eveneens crisis. Het Franse experiment door het Volksfront onder leiding van Mitterrand om door stimulering de economie op te krikken mislukte. Dat kwam omdat in een open markt als de EU vooral andere landen profiteren als één land stimuleringsmaatregelen neemt. Een gevolg was dat de Franse franc moest devalueren. Regelmatige devaluaties van Europese munten zijn bijzonder slecht voor de economische ontwikkeling. Het houdt een grote risicofactor voor investeringen in.
De Europese leiders hebben geprobeerd het devaluatiespook te temmen met een muntunie. Maar naar blijkt werkt een muntunie niet zonder politieke unie. De keuze is dan terug naar de devaluatiechaos van voor de muntunie of naar een politieke unie gaan.
Je hebt echter gelijk dat de burgers het zat zijn. Er bestaat daarom een kans dat populisten met onzinnige economische voorstellen het pleit winnen.
12
Sjaak Scheele.
We zijn het grotendeels eens.
Maar ik wil dat er naar de burgers geluisterd wordt.
Ga je burgers dwingen om mee te gaan, krijg je allerlei nare dingen.
De burger is er klaar mee.
Als je er dan toch ermee doorgaat, dan heb je een Federale staat, zonder burgers.
Dat gaat gegarandeerd fout.
De devaluaties vinden nu ook plaats.
Er is zelfs een concurentiestrijd gaande, om maar een zo goedkoop mogelijke munt te hebben.
We merken het niet, omdat iedereen het doet.
Populisme betekent : luisteren naar het volk.
Dit is iets wat meer partijen moeten doen.
Overigens , schrijf ik hier al lang over.
Ben blij dat je inziet dat de Euro zonder federale unie, niet verder kan.
#13, Theo hoe ziet dan jou oplossing uit in de praktijk?
14
nexus m.
Stoppen met de Euro.
Gaat veel kosten, maar dan kunnen we weer opbouwen.
Het GROTE probleem is ons financieel systeem met rente.
Dit moet vervangen worden.
Een systeem zonder rente.
Banken genationaliseerd.
Zeer strenge regulatie, en verbod op derivaten.
Goudstandaard.
Eigen monetair beleid.
Zelf drukken en uitlenen ( genationaliseerde banken ).
Dan moet de economie duurzaam met grondstoffen omgaan.
Een herverdeling van welvaart is dan wel noodzakelijk.
En we moeten ons systeem dusdanig veranderen zodat de economische groei leuk is maar geen must voor onze financien.
En als laatste, een Europese unie.
Die daarna een eigen munt invoert.
Maar ook veel draagvlak heeft onder de bevolking.
Dit is het stappenplan wat ik voor ogen heb.
@#15 Theo, zijn er nog ergens heldere uitwerkingen van jouw visie te lezen? ‘t blijft hier natuurlijk allemaal heel beknopt.
#15, het is kort, helder en soms behoorlijk radicaal. De vraag van Jan is terecht want er moet ook een werkwijze zijn die erbij past, anders blijft het een utopische planning.
Van mijn kant kan ik meteen alleen zeggen dat een toekomstscenario staat en valt behalve met de instemming van eigen bevolking, realiter ook met de stemming van de buren en handelspartners. We zijn niet alleen op dit aardbol.
Verder heb je zeker zeer gezonde standpunten bijvoorbeeld ivm met duurzaamheid. Dit is de toekomst.
Ik heb dit niet zo uitgewerkt.
Het is in principe terug naar de basis , orde op zaken stellen, en dan verder naar EEN Europa.
Ik heb alleen de ideeen voor ons financiele systeem al redelijk in mijn kop zitten.
Op deze ideeen ben ik verder aan het bouwen.
http://nl.wikipedia.org/wiki/Silvio_Gesell
@Theo
Ik vind je ideeën te ver gezocht. Je hebt al eerder geschreven dat je de euro wil laten klappen. Maar dat zal enorme kosten me zich meebrengen, een nog veel grotere economische crisis opleveren dan we nu al hebben. De Europese economieën zijn door de euro met elkaar verknoopt als waren zij een enorm kluwen spaghetti. In dit geval geldt dat uit elkaar halen lastiger is dan opbouwen.
@13
Over populisme heb ik al vaker geschreven, bijvoorbeeld in ‘Mist in de democratische kloof‘. Gewoon naar het volk luisteren lijkt mooi, maar gaat voorbij aan de (economische) krachten die je eerst moet analyseren – zoals Marx terecht vooropstelde.
20
Sjaak Scheele
Je kent de ideeen van mij.
Dat klopt.
Hopenlijk ook de redenatie erachter.
Populisme, is helemaal zo slecht nog niet.
Wat nu met het ESM gebeurde is wel democratie ?
Is het volk goed vertegenwoordigd ?
@21, Theo
Wat er met het ESM gebeurde is geen democratie. Daarom pleit ik op Krapuul al sinds het begin van mijn bijdragen ervoor de EU verder te democratiseren.
Ik weet niet wat het volk is. Ik heb het liever over de burger, die is te definiëren. De Europese burger is het kind van de rekening.
22
Sjaak Scheele.
Wij zitten veel dichterbij elkaar dan men denkt.
Alleen ik maak een andere politieke inschatting.
Wat veel mensen niet zien, is dat ons financiele systeem oorzaak is van het uitpersen van samenlevingen.
De Euro geeft financiele markten alleen de gelegenheid tot uitpersen.
Iedere Euro op een spaarrekening wordt 8 a 9 maal uitgeleend.
De derivaten handel is 30 maal groter dan al het geld bij elkaar wat ooit gemaakt is.
Juist de rente maakt dat er een schuld op schuld stapeling is.
Tja, en dan moet het systeem natuurlijk de winnaars uitbetalen uit de derivaten en andere gok constructies.
Het systeem is op sterven na dood.
Het systeem perst onze samenlevingen uit, om te overleven.
En de zwakke Euro- constructie geeft hun die gelegenheid.
Het systeem moet op de schop.
Daar kun je niet de perikelen rond de Euro bij hebben.
Dus terug naar de basis en dan werken aan een gezond Europa, en gezonde munt.
Blijf niet zitten te denken binnen dit systeem, want dit systeem is onhoudbaar.
Kijk mensen dit bedoel ik.
Als ik schrijf dat de rente de oorzaak is van ellende.
Lees de reactie van zwartejoop van 09.18 uur op 26 Mei.
http://www.rtl.nl/components/financien/rtlz/redactie/column/schoenmaker/2012/articles/met-zijn-allen-uit-de-euro.xml
Nog een voorbeeld.
Dit is een wiskundig model.
Zonder inflatie en deflatie, wat de koopkracht strek zal laten stijgen.
En overal wordt de rente als het ultieme kwaad gezien.
http://holland4mpe.wordpress.com/2012/05/09/we-lenen-geen-geld-van-banken/
Sta open voor verandering.
Zet de oerinstincten opzij, door niet vast te houden aan het bekende.