Op Krapuul kwamen recentelijk enkele utopische gedachten over democratische alternatieven ter sprake ( Gelderloos over democratie en anarchie; het ESM-debacle en het failliet van de Nederlandse politiek…). Daar wil ik een eenvoudige opvatting tegenoverstellen over wat democratie inhoudt.

Democratie is niet een stelsel waarbij iedereen direct over allerlei politieke onderwerpen kan meebeslissen. Populisme is een ander woord voor zo’n systeem. De burgers weten gewoonweg te weinig van bepaalde onderwerpen af voor zo’n aanpak. Toen de burger kon stemmen over een ontwerpgrondwet voor de Europese Unie, die bestond uit een nauwelijks leesbaar document van meer dan 500 pagina’s, zullen slechts een uiterst gering aantal de precieze inhoud hebben gekend. Een dergelijke situatie is voer voor demagogen: Hoe verkondig je de gemakkelijkst te verstouwen boodschap? Daarentegen is democratie een indirect systeem, waarbij men deskundige en te vertrouwen mensen kiest.

Een goede metafoor vind ik in de gezondheidszorg. Als ik een bepaalde kwaal heb, zal ik naar een dokter gaan. Misschien vind ik de diagnose van die dokter niet erg vertrouwenwekkend. Dan ga ik naar een andere arts. Zelf de diagnose stellen is nauwelijks een optie. Natuurlijk kan iemand merken dat hij niet gezond is. Maar dat wil niet zeggen dat degene kan beoordelen wat de kwaal is. Daarom wordt de hulp van de dokter ingeroepen. De beoordeling van de medicus mag normaliter heel wat hoger worden aangeslagen dan de diagnose door de patiënt zelf, of dan die van een te hulp geroepen kwakzalver. (De actrice Sylvia Millecam had bijvoorbeeld weinig vertrouwen in de medische stand, met als gevolg dat ze waarschijnlijk vroegtijdig overleed.)

In de politiek spelen soortgelijke overwegingen. Voor de meeste mensen zal gelden dat ze zich niet deskundig genoeg achten om alle ins en outs van een politieke oplossing te doorgronden. Daarom kiezen ze een politicus, die ze vertrouwen en van wie ze verwachten dat hij/zij de politieke problemen op een adequate wijze kan aanpakken. Zijn ze teleurgesteld in de gekozen politicus, dan kiezen ze een andere bij een volgende stemming. Maar de meeste burgers zullen niet zelf proberen een oplossing te vinden voor allerlei politieke kwesties. Voorstanders van directe democratie gaan meestal voorbij aan deze verstandige benadering van de burger. De protagonisten zijn zelf meestal politiek goed geschoold en ze verwachten dat praktisch iedereen dat is, of dat in een situatie van een referendum zowat iedereen gegrond een politieke mening kan of wil vormen.

In een representatieve democratie kunnen mensen, die zich enigszins deskundig achten op een politiek terrein, zich aanmelden bij een politieke partij en daar trachten invloed uit te oefenen. Als blijkt dat ze op veel politieke terreinen capaciteiten hebben, kunnen ze zelf politicus worden. Maar voordat ze als politicus kunnen fungeren, hebben ze in de interne partijpolitiek wel al een leerschool doorlopen en hebben ze zich bewezen door onder meer deskundigheid en aansprekendheid. Dit proces is in wezen het kenmerk van democratie anno nu.

Iedereen kan zich aanmelden bij een politieke partij, of een eigen nieuwe partij oprichten. Daarbij komt als voordeel nog dat je altijd op een willekeurige leeftijd politiek actief kan worden. Bij geneeskunde moet je je, als je arts wilt worden, op jonge leeftijd voor een opleiding aanmelden. Het kan niet zo zijn dat een dure medische opleiding wordt gegeven aan mensen van wie de kans klein is dat ze lange tijd als medicus zullen werken. Daarentegen kan je nog een politieke carrière beginnen als je gepensioneerd bent.

Eenmaal politiek actief, komen diegenen die werkelijk iets zinvols te vertellen hebben in de spotlights. Er zullen weliswaar ook anderen op de voorgrond treden. Deze anderen, de schreeuwers zonder inhoud, is meestal een kort politiek leven beschoren. Op hen kan de burger niet veel meer doen dan proteststemmen, daarbij soms denkend dat een populaire roeptoeter ook oplossingen biedt.

Natuurlijk zijn er altijd kleine verbeteringen mogelijk in een democratie. Maar voorbijgaan aan de representativiteit in het democratische systeem, ondermijnt de democratie zelf.

Geef je op voor de dagelijkse Krapuul nieuwsbrief en mis niets