Elseviers Weekblad was vroeger misschien wel een rechts blad, maar het was niet zoals nu een dom blad. En er stonden soms leuke dingen in. Godfried Bomans had er zijn schertsinterviews onder de titel Kopstukken in.
Een gedenkwaardig Kopstuk was een vraaggesprek met de Paashaas. Op de kwellende kwestie van de politieke gezindheid van deze figuur was het antwoord: “Eerst was ik een socialistisch persoon. Toen werd ik een personalistisch socialist. En nu weet ik het niet meer.” Een alleszins bevredigende en verhelderende uitleg.
“Personalistisch socialisme” – het werd vooral gekoesterd in intellectuele kring, speciaal onder door de Duitsers gegijzelden, die dachten dat de politieke tegenstellingen van voor de bezetting doorbroken moesten worden. Het personalisme, zoals ontwikkeld door denkers als Gabriel Marcel, Denis de Rougemont en Nikolaj Berdjajew, zou een nieuwe geestelijke richtlijn worden die in de plaats van het kerkelijk geloof, de postmarxistische sociaal-democratie en het verouderde liberalisme zou dienen te komen. Het centraal stellen van de persoon van de mens in plaats van diens eventuele plaats in “de maatschappij”, als atoom in een massa, klonk (en klinkt naar de mening van deze schrijver nog steeds) belangwekkend, maar het bleek al spoedig geen basis voor een politieke beweging. Die beweging was er wel, zij heette de Nederlandse Volksbeweging, maar deze heeft niet veel langer dan een jaar na de bevrijding bestaan. Zij ging op in de Partij van de Arbeid. Het mooie idee was niet bestand tegen de realiteit van zuivering, opstand in Indië en morrend werkvolk dat zijn heil bij de communisten zocht. De eerste naoorlogse minister-president, Wim Schermerhorn, was wel oorspronkelijk van de Nederlandse Volksbeweging.
De heroprichting of wederopleving van de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij na de bezetting was geen lang leven beschoren. De SDAP ging samen met linkse christen-democraten en vrijzinnig-democraten en losse “doorbraakmensen” (confessionelen die overstapten) tot de Partij van de Arbeid. De naam gevormd naar de Britse Labour Party, de organisatie uitdrukkelijk niet bedoeld als sociaal-democratisch. Ondanks het vernieuwingsidee heeft de PvdA in ieder geval tot de periode-Kok wel de plaats van de sociaal-democratie ingenomen in het Nederlandse politieke landschap.
Dat de fusiepartij veel meer zou worden dan de som van de losse onderdelen bleek allengs een illusie. De confessionelen (thans: CDA) zouden heel lang dit landschap overheersen.
Inderdaad, de zon is nu aan het ondergaan over dit landschap, om de beeldspraak maar aan te houden.
Maar goed, we zijn nog in 1946, twaalf jaren Willem Drees liggen voor de boeg…
De Wiardi Beckmanstichting over de oprichting van de PvdA.
Dit is een aflevering in de serie De Rode Canon.
Gerelateerde berichten:
Hé grappig, ik kwam toevallig een paar dagen geleden dit blog tegen over de botsing tussen Menno ter Braak en Anton van Duinkerken: http://www.huubmous.nl/2012/06/18/dit-was-mogelijk-in-europa/. Wel zware kost, vooral als je (zoals ik) niet bent ingevoerd in die discussie. Wat dat betreft vond ik dit wel verhelderend: http://www.dbnl.org/tekst/ruit004lite02_01/ruit004lite02_01_0012.php.
De PvdA is ontstaan uit;
- antirevolutionaire socialisten
- progressieve christenen
- vrijzinnige democraten
Een arbeiderspartij was de PvdA wel, want de werkende klasse stemde vaak op de PvdA. Echter de partijleiding was burgerlijk kapitalistisch ingesteld. De oude burgerlijke socialisten verlieten zelfs de PvdA toen die te links werd in de jaren 60. Nieuw Links maakte de PvdA even net zo links als de SP. Maar toen kwam Wim Kok en die maakte van de PvdA een leeg omhulsel. Een partij die heult met de marketen en de rechtse partijen. Wim Kok en zijn neoliberale (a)sociaal democratische vrienden zijn verraders aan de arbeidersklasse en aan het socialisme.
Alle waar te voor staat is niet goed.