In het verkiezingsprogramma van de VVD wordt weer het dogma gehanteerd dat de overheid te prominent aanwezig is. Volgens de VVD leidt minder overheid tot meer welvaart voor iedereen. Maar decennia van neoliberaal beleid heeft vooral geleid tot een volledig scheve verdeling van welvaart en uitputting van onze maatschappij en milieu.
De vrije markt bestaat niet en zal ook nooit bestaan. Wat de VVD ook denkt, er is altijd wetgeving geweest die de markt aan banden legt. Slavenarbeid, kinderarbeid, belastingen, sociale zekerheid, met als doel ongewenste effecten en uitwassen van de vrije markt aan banden te leggen. Vrijheid van markt is dan ook meer een perceptie dan een feit. De overheid grijpt op allerlei fronten in zoals overmatige subsidiëring van fossiele brandstoffen en kernenergie. In een werkelijk vrije markt zou er geen overheid behoren zijn.
De jaren 60-70, die door neoliberalen als summum van misplaatst socialistische tendensen wordt gekenmerkt, is de periode geweest van de grootste autonome groei die daarna onder neoliberalisme niet meer werd gehaald. Landen als India en China die een sterk gestuurde planeconomie hebben, hebben groeicijfers die het westen naar adem doet happen.
Dat overheidsinvloed dus slecht is voor een economie berust op fabels. Een aantal jaren geleden had Mark Rutte het nog over een vrije markt met een marktmeester die toeziet op de meest elementaire zaken en die reguleert. De crisis laat nu zien dat de neoliberale marktmeester gefaald heeft. De financiële markt heeft ongehinderd haar gang kunnen gaan, omdat bij neoliberale politici het vrije markt denken overheerste boven het gezond verstand.
Het falen van het neoliberale kapitalisme vindt men terug in alle sectoren. Bedrijven worden beheerst door een veelvoud aan snel wisselende aandeelhouders die korte termijn winstmaximalisatie nastreven en geen lange termijn of maatschappelijk belang nastreven. De enige drijfveer is winst zonder de consequenties hiervan onder ogen te zien. Zonder enige scrupule worden zeeën leeggevist, regenwouden omgekapt en de lucht vervuild, omdat de korte termijn oplossing de ‘goedkoopste’ is. Bedrijven zijn niet in staat om over de horizon van hun handelen heen te kijken. De vergroening van de economie, zoals CO2-belasting, is een eerste stap om de lange termijn effecten mee te wegen in de resultaten van bedrijven. Deze maatregelen stuiten op veel verzet bij de VVD en laat de hypocrisie van de VVD zien.
Veel ontwikkelingslanden hebben juist last van overmatige regulering zoals importheffingen en andere restricties die hun vrije toegang tot de westerse markt ontzegt. Partijen als VVD die vrije markt proclameren, zijn erg eenzijdig in hun opvattingen. Zij beschermen vooral de eigen industrie tegen vrije markt werking.
Hoe is het zo mis gegaan?
Teveel geclaimde successen blijken bij nader statistisch onderzoek niet juist te zijn. Een duidelijk voorbeeld is de opvatting dat Links teveel uitgeeft en Rechts goed op de kas past. Website Sargasso heeft al op meerdere manieren aangetoond dat dit beeld totaal niet klopt. Rechts doet het veelal slechter dan Links.
Een van de problemen is misschien wel dat mensen de slechte boodschap liever niet wil horen. De waarschuwingen over de klimaatveranderingen zijn aan veel mensen niet besteed, ondanks het enorme onderzoek en het vele bewijsmateriaal. Men verzint liever een complot om de feiten terzijde te leggen. Nee, dan liever een goeroe die gouden bergen belooft. Maar die goeroes zijn dezelfde mensen die niet de crisis zagen aankomen en nu de publieke financiën opeisen om hun schulden te betalen. Dat is alles behalve vrije marktwerking. Waarom willen mensen toch bedrogen worden of kiezen ze er bewust voor om de andere kant op te kijken? Misschien is onze verslaving om behaagd te worden groter dan onze dapperheid om de realiteit te aanvaarden. De economie gaat tenslotte om behoeftebevrediging. En als bedreven paragnost doet Mark Rutte er zijn voordeel mee.
Lees ook: Ha-Joon-Chang. 23 things they don’t tell you about capitalism
Dit stuk is eerder verschenen op de website van GroenLinkser Hans Groen.
Gerelateerde berichten:
Uitstekend verhaal!
Beetje raar om zo’n verhaal van een GroenachtigLinkser te lezen. Naja, ik vermoed dat La Dame Sap straks in heur eentje in de bankjes zal zitten.
Is Hans Groen nog van die partij?
Het was voor mij wel een eye opener om laatst op welingelichte kringen te lezen dat 5% van de Nederlanders 42% van het nederlandse kapitaal bezit (als dat cijfer tenminse klopt). Hoe is dat zo gekomen? en wanneer?