“Populistische partijen weten de sluier te agenderen als een symbool van een Islamitische ideologie die botst met onze Westerse, zogenaamd gender-egalitaire beschaving. De reactie van CDA en VVD om een verbod door te voeren op gelaatsbedekkende kledij breekt met historische tradities van godsdienstvrijheid, zelfbeschikking en tolerantie.”
Dat zegt Doutje Lettinga, die op 4 juli aan de VU promoveerde op het proefschrift De hijab in Frankrijk, Duitsland en Nederland.
De Islamitische sluier (hijab), constateert ze, is in Nederland inzet geworden van een politieke strijd om nationale identiteit, net als in andere West-Europese landen. Uit de integratienota van minister Donner (Binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties) blijkt dat het kabinet gezichtssluiers wil verbieden om gemeenschappelijke normen en waarden te beschermen. Maar een wettelijk verbod duidt volgens haar eerder op een breuk met een Nederlandse historische traditie.
De resultaten van haar onderzoek impliceren dat de manier waarop landen in het verleden zijn omgegaan met conflicten tussen staat en religie van grote invloed zijn op de discussies over de sluier, met name in het onderwijs. Omdat het hier om een religieuze uiting van vooral immigranten gaat, die bovendien uitsluitend voor vrouwen geldt, spelen ook integratie- en emancipatievertogen een rol die deze staat-kerk-verhoudingen op scherp zetten. De (voorgenomen) verboden op gezichtssluiers laten zien dat rechtstatelijke principes als godsdienstvrijheid, gelijke behandeling en zelfbeschikking opnieuw ter discussie staan nu het de Islam betreft. Hierdoor is de sluier in alle landen de inzet geworden van een politieke strijd om nationale identiteit.
Het proefschrift kan worden gedownload op de website van de VU.
Gerelateerde berichten:
@Andreas, de tweede link werkt niet, maar de eerste link brengt de lezer op een pagina vanwaar je de zogenoemde abstract kunt bekijken en eventueel downloaden. In aanvulling op jouw post: het is een interessant verhaal, aangezien duidelijk wordt dat de hoofddoek en de gezichtssluier vanuit heel diverse posities politiek worden gebruikt. Voor nationalisten is de hoofddoek en de gezichtssluier (dat zijn twee verschillend gedragen stukken textiel en dus twee verschillende dingen) een object van ‘het vreemde en het enge’. Waarbij in Nederland meer verschil wordt gemaakt tussen de ‘gewone’ sluier en de gezichtsbedekkende sluier dan in Frankrijk of in Duitsland.
Voorstanders van de scheiding tussen kerk en staat zijn niet zo bezig met de sluier. Feministen hebben weer een andere blik op de sluier. De ene feministe ziet ‘m als een teken van religieus bewustzijn en zelfbeschikking, de ander als een teken van onderdrukking. Tot zover weinig nieuws, maar wel interessant is dat in de drie landen er verschillende allianties zijn ontstaan tussen diverse groepen, om hun gelijk te halen door middel van een verbod, of juist door middel van het toelaten. De situatie is in (sommige deelstaten in) Duitsland en Frankrijk voor Nederlandse begrippen extremer dan hier. Nederland was altijd veel makkelijker, meer van ”leven en laten leven”. Dat beleid wordt nu verlaten.
Wat ik boeiend vind, is te horen hoe Nederlandse feministen staan tegenover het verbod op de gezichtsbedekkende sluier. Zij zouden als tegenstanders van de sluier gebruikt kunnen worden in de propaganda van de regering. Ze zouden ook als tegenstanders van een verbod kunnen fungeren, wanneer ze pleiten voor zelfbeschikkingsrecht van vrouwen. Het lijkt echter wel of de Nederlandse feministen nergens te vinden zijn. Of ze houden hun mond dicht, of ze vinden het niet belangrijk genoeg.
Mijn persoonlijke mening is dat iedereen vooral moet doen wat haar het best bevalt, maar niet moet piepen als een andere vrouw besluit een andere keuze te maken. Voor vrouwen in een positie die de staat en ons allemaal vertegenwoordigen (rechters, officieren van justitie, ambtenaren van burgerlijke stand, burgemeesters, ambassadeurs etc.) zou een dringend beroep moeten gelden om de sluier thuis te laten. Voor vrouwen onder de 18: een sluier zou nergens verboden, maar ook nergens verplicht moeten zijn.
#1 Bedankt heks. Hoop dat het nu goed is.
@#1: Toen ik in de jaren ’80 vrouwenstudies deed, speelde de discussie tussen ‘witte’ en ‘zwarte’ vrouwen, waarin het witte feminisme een regenteske opstelling verweten werd. Ik heb daar in elk geval een sterk besef aan overgehouden dat je niet voor een ander kunt bepalen hoe die emancipeert. Maar witte feministes zullen dus niet gauw het woord nemen om voor de zwarte zusters te spreken – die hebben hun lesje wel geleerd.
Wat we over het hoofd zagen (net zoals bij de 1e fem. golf was gebeurd tussen de sociale klassen) was het verschil in belangen: doordat zwarte vrouwen niet alleen seksisme maar ook racisme ervaren, is hun solidariteit met hun mannen minstens even groot als die met andere vrouwen – en voor velen heeft de strijd tegen racisme prioriteit. Daarom is het niet moeilijk te voorspellen dat dit soort kledingverboden, onder het mom van bevrijding, alleen maar averechts kunnen uitpakken.
mee eens Joke. Een verbod op hoofddoek of sluier wordt echt niet ingegeven door het motief de moslimvrouwen te bevrijden van hun onderdrukking. Een partij die de islam wil terugdringen wil ook de islamitische vrouwen terugdringen, met of zonder hoofddoek. Het argument dat de hoofddoek symbool van onderdrukking is wordt misbruikt. Dat maakt het voorstel van een verbod stuitend en het getuigt van een grote minachting voor vrouwen.
@ Joke, ik ben het helemaal met je eens dat het voor witte vrouwen niet de eerste taak is om te gaan bepalen hoe andere vrouwen zich emanciperen. Daarom stoorde ik me ook zo aan het feminisme van iemand als Cisca Dresselhuis, die beweerde dat een vrouw met een hoofddoek om niet op de redactie van Opzij mocht werken. (Misschien wel als schoonmaakster? Dat is haar bij mijn weten nooit gevraagd.)
Ik denk dat het tegenwoordig anders ligt, omdat we een veel geniepiger soort racisme ervaren, dat zich onder het mom van cultuurverschillen aan ons opdringt. Cultuurverschillen klinkt als een maakbaarder begrip dan raciale verschillen, alsof het een kwestie is van een goed gesprek met elkaar voeren, en dan past iemand zich wel aan. Aan de meerderheidscultuur, in dit geval.
Daarnaast speelt een rol dat de ontvangende natie in de knoop zit met zichzelf. Dat zie je, en blijkt ook uit de samenvatting van het proefschrift, ook in Frankrijk en Duitsland, waar het verhaal over vrouwen met een hoofddoek werd gekoppeld aan een debat over de toekomst van het land.
In Nederland zijn we zoals gebruikelijk niet met elkaar aan het praten, maar er wordt ongezegd naar een nieuwe consensus gezocht waar iedereen aan moet voldoen. Ik zie dit om me heen in allerlei rare uitwassen van nationalisme, waarbij we een nieuw nationalisme door de strot geduwd krijgen, dat alles wat buitenlands is, verwerpt. Of het nu de melk van de buitenlandse koeien is in de Campina reclame, of de Nederlandstalige muziek op de radio, we worden allemaal dezelfde hoek op geduwd.
Waarbij dus niet de hoofddoek zelf, maar het gedrag van de vrouw onder de hoofddoek, onderdeel is van de politiek.
Als er dan toch een verbod op die sluier moet komen, dan ook op de sluier die vrouwen tijdens hun huwelijk dragen. en die witte japon moet dan ook verboden worden. Het wit staat symbool voor de opvatting dat vrouwen tot hun huwelijk maagd moeten blijven. De sluier is symbool voor de ondergeschiktheid van de vrouw aan de man. Het optillen van de sluier door de bruidegom symboliseert de mannelijke dominantie.
Afschaffen dus ook voor Nederlandse vrouwen tijdens hun huwelijk “de belangrijkste dag van hun leven” waarop ze dus vrijwillig de symbolen dragen van hun ondergeschiktheid aan de man.