Vanmorgen kreeg ik een mailtje van mijn oudste zoon. Ik had hem gisteren de kopij van mijn eerste stukje voor Krapuul gemaild. Hij reageerde met een inhoudelijke opmerking: Mijn vrienden zijn het niet (mijn zoon is Ajax-supporter), maar in de vijfde alinea noem je de ‘harde kern van Feyenoord-supporters’. Hierbij denkt men misschien aan geweld enz., maar dit moet je eerder opvatten als de ‘meest fanatieke supporters’ en niet per definitie als de voetbalhooligans die jij bedoelt. Ik snap de tegenstelling met de Rotterdammer Erasmus die je wilt maken, maar dit zou ik toch proberen te scheiden om het zuiverder te houden. Ik kon niet anders dan hem gelijk geven, maar mijn stukje stond al op internet. Ik voerde ter verdediging nog wel aan, dat bij de strandrellen op het strand van Hoek van Holland de ‘Hardekern Rotterdam’ van zich had laten horen. Verder had ik een site bezocht met als naam ‘Hardekern Rotterdam’ waar men duidelijk niet vies was van geweld en dat met foto’s illustreerde. [http://hardekernrotterdam.web-log.nl/hardekernrotterdam/2006/02/geschiedenis_ha.html]

Nu kan iedereen zich op internet natuurlijk noemen zoals hij of zij wil en meestal weet je niet precies wie er achter zit, dus hoe de relatie tussen de makers van die site en de rest van de harde kern van Feyenoord-supporters is, kan ik niet beoordelen. Daarom wil ik bij dezen alle geweldloze Feyenoord-supporters zeggen, dat ik alleen op de gewelddadige types doelde, toen ik het gisteren over die ‘harde kern’ had. Lang leve de sportieve Feyenoord-supporters! Lang leve Mario Been! Lang leve Leo Beenhakker! Lang leve Ajax! Weg met Gerard Cox! Dat laatste niet zozeer vanwege dat achterlijke liedje Ajax is dood uit 1970, maar vooral vanwege het feit, dat hij het niet kan nalaten telkenmale zijn diepe afkeer van Amsterdam te benadrukken. Of is het haat, ome Gerard? Decennia lang vertelt hij al met veel mimiek hoezeer hij lichamelijk onpasselijk wordt, als hij de naam ‘Amsterdam’ probeert uit te spreken en dat hij het daarom maar liever op ‘020’ houdt.

Mijn zoon vroeg, of ik prof. dr. Cliteur nog had gesproken. Dat had ik, zij het slechts kort. De reeks van vier debatavonden in Centrum Pieter Gillis hier in Antwerpen heeft als overkoepelend thema de vraag Komt religie terug? Er zijn nu twee avonden geweest en het gaat weliswaar over religie in het algemeen, maar op de achtergrond speelt steeds het Islamdebat mee. Het thema van gisteravond was de provocerende vraag Mag religie terugkomen? Van de atheïst Cliteur mocht dat, maar het lag er wel aan hoe. Hij had niets tegen sociaal bewogen, tolerante varianten van welke godsdienst dan ook, maar wel tegen extremistische, intolerante varianten.

Bij alle drie de monotheïstische godsdiensten valt er de laatste decennia een opleving van geweld door individuen en groeperingen te bespeuren, zo betoogde Cliteur. De Israëlische minister-president Yitzschak Rabin werd in 1995 na afloop van een vredesdemonstratie door zijn landgenoot Yigal Amir vermoord, nadat deze rabbinale toestemming had gekregen voor de moord. In de Verenigde Staten zijn door christenen talloze aanslagen gepleegd op abortusklinieken en is het personeel bedreigd en in sommige gevallen zelfs vermoord. En een ieder is bekend met de aanslagen uit islamitische hoek. Al dit geweld is religieus geïnspireerd en wordt door de daders gelegitimeerd met een beroep op de Almachtige. Ik vind deze beperking tot de drie monotheïstisch godsdiensten niet geheel correct, want er is wel degelijk religieus geweld aan te wijzen buiten het Jodendom, het Christendom en de Islam, maar dat is nu niet van belang.

Het is volgens Cliteur belangrijk – en dat beperkt zich natuurlijk niet tot gelovige personen en religieuze groeperingen – dat men openstaat voor kritiek. Ik zou daaraan willen toevoegen – ik kan mij niet meer herinneren, of Cliteur dat ook gezegd heeft – dat men de ander in zijn waarde laat, althans als men in debat wenst te gaan met die ander. In een debat, of dat nu in het Centrum Pieter Gillis is of op internet, heeft het geen zin om te beledigen. Dan houdt het luisteren naar elkaar op. Het heeft evenmin zin om bij de minste of geringste vorm van kritiek direct te roepen, dat men zich beledigd voelt. Gisteravond verliep het debat heel beschaafd, zoals te verwachten viel.

Dat de beschaving op internet vaak ver te zoeken is, zal u bekend zijn. Sinds midden 2009 lees ik met grote regelmaat de reacties op artikelen in de Telegraaf op internet. Begin vorige eeuw is er strijd geleverd voor het algemeen stemrecht en nu kunnen we dankzij internet dagelijks de stemmen des volks kunnen horen. De haat tegenover de overheid, de politiek, maar vooral tegenover links is enorm. En u en ik, die onszelf zien als redelijke mensen van goede wil, denken dat als wij maar de feiten presenteren, onze boze medeburgers zullen begrijpen dat zij het verkeerd zien. Een fatale vergissing! Wie haat is niet geïnteresseerd in feiten.

Als nieuwbakken redacteur van Krapuul, Nederlands grootste en snelst groeiende anti-haat site (Neerlands had ik aardiger gevonden, maar dit terzijde), breek ik mij vanmorgen hier in Antwerpen het hoofd over de vraag waar ik als eerste over zal gaan schrijven. Een boekbespreking? Een gepeperde mening? Misschien iets over het prachtige lied ‘Onze Geert’? (zoek op Youtube!). Neen, niets van dit alles. Ik ga wat regeltjes wijden aan het begrip ‘haat’. En wat doet de moderne man dan? Hij begeeft zich op internet. Na enig surfen kom ik al snel het volgende citaat tegen: Het vasthouden aan haat is als het vasthouden van een heet stuk steenkool, met de intentie om het tegen iemand aan te gooien; jij bent degene die zich brandt. Er staat bij, dat het een citaat van Boeddha is. [Bron: Wikipedia] Ik heb geen zin om het te checken en wil het daarom voor het gemak best als waar aannemen, en indien het niet zo is, dan vind ik het evengoed een aardig beeld.  

Ik vervolg mijn digitale verkenningstocht en lees: Hij die in het openbaar, mondeling of bij geschrift of afbeelding, aanzet tot haat tegen of discriminatie van mensen of gewelddadig optreden tegen persoon of goed van mensen wegens hun ras, hun godsdienst of levensovertuiging, hun geslacht, hun hetero- of homoseksuele gerichtheid of hun lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of geldboete van de derde categorie. [Bron: www.wetboek-online.nl]
Het betreft hier artikel 137d van het Wetboek van Strafrecht. Artikel 137c is vrijwel identiek, maar dan gaat het over belediging in plaats van haat en discriminatie. Geert Wilders wordt op basis van deze twee artikelen vervolgd. 

Wat is internet toch geweldig! bedenk ik mij eens te meer. In de tijd van Erasmus, zo’n 500 jaar geleden moest men heel Europa bereizen om kennis te vergaren. Nu kan dat comfortabel vanuit de luie stoel. Ik begin tegen u over Erasmus, omdat ik mij daar de laatste maanden wat in heb verdiept naar aanleiding van de komende viering van 500 jaar Lof der Zotheid door de Humanistisch-Vrijzinnige Vereniging in Antwerpen.  

Erasmus werd in 1469 geboren te Rotterdam en overleed in 1536 te Bazel. Hij gebruikte als eerste het begrip Res Publica Litterarum, oftewel de Republiek der Letteren. Ik vind het lastig om zelf een goede definitie van dit begrip te formuleren, maar internet biedt uitkomst: Tot ver in de zeventiende eeuw bedoelde men daarmee het idee van een geleerdengemeenschap die tijd en ruimte overschreed en die boven de beperkingen van de moedertaal, godsdienst en nationaliteit uitsteeg. In de Republiek der Letteren vereerde men de bonae litterae en bestudeerde men hartstochtelijk de humaniora om er een beter mens van te worden. [Bron: http://www.lerendegemeenschap.be/admin/?q=node/20] Ik kom later op de Republiek der Letteren terug. 

Erasmus wordt gezien als een van de grondleggers van het humanisme in de Lage Landen. We moeten oppassen dat we geen begripsverwarring te krijgen. Onder humanisme verstaan we nu we iets anders dan men er toen onder verstond, maar wat beide gemeen hebben is, dat zelfstandig denken en tolerantie centrale begrippen vormen. Zelfstandig denken en tolerantie, neen, niet alleen de harde kern van de Feyenoord-supporters kan heden ten dage nog wat leren van deze illustere Rotterdammer.  

Wist u trouwens dat Erasmus bevriend was met Pieter Gillis? Wie dat was kunnen we natuurlijk ook op internet vinden: Pieter Gillis (1492-1533), de Antwerpse stadssecretaris en goede vriend van Erasmus en Thomas More. Met hen deelde hij niet alleen een groot gevoel voor rechtvaardigheid, maar ook die typisch humanistische openheid voor het zoeken naar de eigenlijke bronnen van de waarheid. Gillis is vooral bekend als personage in het beroemde Utopia, waarin More hem op de eerste bladzijden portretteert als een toonbeeld van de beschaafde, tegelijk humoristische en ernstige humanist. [Bron: http://www.ucsia.org/main.aspx?c=*PIETERGIL&n=61665]  

Vanavond ga ik trouwens naar een lezing in het Centrum Pieter Gillis dat een onderdeel vormt van de Universiteit Antwerpen. Een van de twee sprekers is professor Paul Cliteur. Op internet kunt u over Paul Cliteur lezen: In maart 2004 stelde Cliteur in een interview met Het Parool dat hij zich beperkt voelde in het uiten van zijn mening over de islam nadat hij door anderen als racist en stigmatiseerder was bestempeld. Hierin speelde ook een rapport van de AIVD mee, waarin werd gesteld dat felle kritiek op de islam contraproductief zou zijn voor de integratie van moslims. Cliteur voelde zich genoodzaakt de toon in zijn gesproken columns in Buitenhof te matigen. Na kritiek op deze stellingname besloot hij een week later zijn medewerking aan Buitenhof helemaal te stoppen, omdat hij zichzelf niet geloofwaardig genoeg meer vond. [Bron: Wikipedia] 

Morgen hoop ik mijn verkenningstocht op internet naar de Stand van de Haat te vervolgen. 
 

Martin Harlaar (1956) is historicus en woont afwisselend in Amsterdam en Antwerpen. Hij is overtuigd lidmaat van de Linkse Kerk.