Drie oktober – stamppot pastinaak!

Op de derde oktober eet je hutspot. Het is het begin van de culinaire herfst en winter, en Leidens Ontzet wordt ermee gevierd.
Het verhaal wil dat de Spaanse belegeraars die het beleg opgaven op 3 oktober 1574 potten met een mengsel dat wij als hutspot aanduiden hadden achtergelaten. De verhongerde Leidenaren wisten er wel raad mee.

Ik ben opgegroeid met deze traditie, als niet-Leidenaar, maar achtereenvolgende geliefden, die katholiek of zuiderling waren (of beide) kenden deze in het geheel niet. Zodat ik mij afvraag of het dan bij de hervormde/protestante zuil hoort van huis uit, dit vieren van een belangrijk punt uit de Tachtigjarige Oorlog, of dat het Hollands is, of ook weer beide. Met de vele achtereenvolgende zachte, bijna zomerse herfsten van de laatste jaren wilde de traditie er bij mij ook wel bij inschieten. Het lijkt nu wel alsof 2010 in Nederland weer eens een echte herfst heeft.

Dus 3 oktober: hutspot. Kook een mengsel van gesneden winterpeen, ui en aardappel, in een verhouding van 1:1:2 per persoon, en stamp (begeleid met boter, marga, olie of wat voor vettigheid je er ook bij wilt hebben). Klaar. Tijdens het stoempen peper, nootmuskaat of andere kruiden toevoegen.
Traditioneel geserveerd met klapstuk, gesudderd runderborstvlees, in het kookvocht waarvan je eventueel ook de peen en ui kunt opwarmen om dan het geheel dooreen te roeren.
Zowel rundvlees als aardappelen moeten ontbroken hebben in die Spaanse potten, het eerste waarschijnlijk, het tweede zeker. Ook de oosterse kruiden zullen er niet aan te pas zijn gekomen.

Sterker nog, in plaats van aardappel zullen in die potten de gangbare knollen hebben gezeten – welke weten we niet, ze zijn geheel van het menu verdwenen – en in plaats van winterwortel heeft er pastinaak in die potten gezeten. Je kunt pastinaak in plaats van winterpeen in de hutspot doen, het zal wel moeilijker zijn er aan te komen. Een goede groenteboer of een onbespoten winkel zal het waarschijnlijk hebben. De supermarkt? Onwaarschijnlijk.

Pastinaak is een opvallende schermbloemige, herkenbaar aan zijn gele bloemen, groeit en bloeit in het rivierengebied en de duinen. De bloei beleeft nu zijn laatste dagen. Omdat duinplanten beschermd zijn en je ze daar het meest tegenkomt dient het afgeraden te worden de wortels in het wild te verzamelen.
Pastinaak is wat zoeter en aromatischer – ik zou de smaak als “geparfumeerd” aanduiden – dan de winterpeen. Hij stond toch echt eerder op het menu, en zal bij Leiden, de stad aan de RIjn en bij de duinen, zeker in die potten gezeten hebben – voorzover niet gevorderd van boeren die de plant teelden.

8 gedachten over “Drie oktober – stamppot pastinaak!”

  1. yes dat gaan wij doen 🙂 mijn Tr. vriendinnetje beloofd een keer Nederlands te koken. dit was ik van al van plan(lekker vlug klaar ook) alleen de nootmuskaat vergeten. en van die grote Nederlandse ballen gehakt 😆 3 oktober.
    vragen lukt mij hier nog niet “runderborstvlees om te sudderen”.

    laurierblaadje toch ook? zag de laatste keer iemand in Holland hutspot maken: zakje gesneden hutspot (wat wortel, wat ui) zakje geschilde voorgekookte aardappelen. “hutspot” kruidenzakje.

    gelukkig maakt zij de salade.

  2. oomboter bij hutspot? of olijfolie?
    Waarom niet? Altijd beter dan margarine lijkt mij.

  3. Roomboter in de hutspot lekker romig en zoet. . Olijfolie is voor zuid-europese keuken- ook lekker – maar lijkt me niet geschikt voor viering van Leids ontzet.
    Willem van Nassov eert koning van Hispanien – boter op hoofd.
    Margarine: jak . “De oorspronkelijke margarine werd dan ook uit rundvet, afgeroomde melk en gesnipperde koeienuiers vervaardigd.”bron: wiki

Reacties zijn gesloten.